Struktury pionowe

Fischer – Petrosjan, Buenos Aires 1971. Spójrz na czarnego piona na d5. Czarne nie mają piona ani na linii c, ani na linii e, więc żaden pion nigdy nie może go bronić. To izolowany pion hetmański. Stronie, która go ma, pion daje przestrzeń, a jej figury dostają sąsiednie otwarte linie i pola, które pion kryje, tutaj c4 i e4. Ta aktywność jest coś warta tylko wtedy, gdy na szachownicy jest dużo figur, więc właściciel zachowuje figury i atakuje. Druga strona robi odwrotnie. Po pierwsze, blokada: postaw figurę na polu przed pionem, tutaj na d4, gdzie żaden czarny pion nigdy jej nie zaatakuje. Po drugie, wymieniaj figury: z każdą wymianą właściciel piona ma mniej aktywności, a w końcu pion jest już tylko słabością, która wiąże figury czarnych przy jego obronie, dopóki nie padnie. W tej partii hetmany zeszły już z szachownicy, więc czarne mają słabość bez ataku.

Czarnopolowy goniec czarnych kryje pola wokół izolowanego piona. Zaproponuj jego wymianę.

♗︎c5 proponuje wymianę, a po ♖︎fe8, ♗︎xe7, ♖︎xe7 znika goniec, który bronił czarnych pól w obozie czarnych. Wynikają z tego dwie rzeczy. Skoczek białych może osiąść na c5, czarnym polu, którego ostatni goniec czarnych nigdy nie dotknie. A ten ostatni goniec, na e6, jest zablokowany przez własnego piona na d5, więc broni i nic więcej nie robi. Fischer wymienił jeszcze jedną parę figur, wprowadził wieże do gry po otwartych liniach i wygrał partię.

Fischer – Bolbochan, Sztokholm 1962. Czarny pion na d6 to pion zacofany. Pion e obok niego poszedł już naprzód na e5, a czarne nie mają piona c, więc żaden pion nie może go bronić. Nie może też pójść naprzód, bo białe kontrolują d5. Stoi przy tym na linii, na której białe nie mają piona, więc hetman i wieża białych celują w niego. Pole przed nim, d5, to dziura: pole, którego żaden czarny pion nigdy nie może kryć. Strona z pionem zacofanym chce go pchnąć i wymienić, a przynajmniej osłonić dziurę figurami. Druga strona chce postawić figurę w dziurze, najlepiej skoczka, bo żaden pion nie może go stamtąd przepędzić. Policz więc czarne figury, które jeszcze mogą walczyć o d5. Goniec na e7 chodzi po czarnych polach, a d5 to białe pole. Drugi goniec czarnych został już wymieniony. Zostaje jedna figura: skoczek na b6.

Jedna czarna figura może jeszcze walczyć o dziurę. Usuń ją.

♗︎xb6 oddaje gońca za jedyną figurę, która mogła walczyć o d5. Po ♕︎xb6, ♘︎d5 skoczek ląduje w dziurze i atakuje hetmana. Żaden pion nie może go przepędzić, a czarne nie mają już skoczka ani białopolowego gońca, żeby go wymienić, więc zostaje na miejscu. Jest dużo silniejszy od gońca na e7, który jest zamknięty za własnymi pionami na d6 i e5. Materiał jest równy, ale białe mają dużą przewagę i Fischer wygrał partię.

Fischer – Spasski, mecz o mistrzostwo świata 1972, partia 6. Czarne piony na c5 i d5 to wiszące piony: dwa piony obok siebie na liniach c i d, bez piona na linii b ani na linii e, który by je wspierał, i bez białego piona przed nimi. Stronie, która je ma, dają kontrolę nad czterema polami z rzędu, b4, c4, d4 i e4, i dają figurom przestrzeń. Właściciel zachowuje figury na szachownicy i czeka na moment, by pchnąć jednego z pionów, co otwiera linie do ataku albo tworzy wolnego piona. Druga strona wie, że te piony mogą bronić tylko figury. Atakuje je więc figurami i stara się zmusić jednego z nich do kroku naprzód. Wtedy pion, który został z tyłu, jest zacofany, a pole przed nim jest miejscem na blokadę. Tutaj hetman i wieża białych już atakują c5, a hetman, skoczek i wieża czarnych go bronią. Pion d5 ma tylko jednego obrońcę, gońca na e6.

Pion d5 ma jednego obrońcę. Zaatakuj tego obrońcę, a zanim wybierzesz pole, sprawdź, co stoi za pionem c5.

♘︎d4 atakuje gońca na e6, jedynego obrońcę d5, a pion c5 nie może zbić skoczka. Pion stoi między hetmanem białych na a3 a hetmanem czarnych na e7: jeśli bije, hetman białych zbija czarnego hetmana i białe wygrywają hetmana za skoczka. Czarne przestawiły hetmana na f8, a Fischer wymienił skoczka za gońca na e6. Potem zaatakował d5 pionem e i zmusił piona do kroku naprzód, na d4. Jego goniec poszedł na c4, pole przed pionem, który został z tyłu, i wiszące piony już nigdy się nie ruszyły. Fischer wygrał atakiem na króla.

Karpow – Van der Wiel, Bruksela 1987. Centrum jest zamknięte przez dwa łańcuchy pionów. Łańcuch pionów to piony ustawione ukośnie, z których każdy broni tego przed sobą. Łańcuch białych biegnie od g2 do d5, a łańcuch czarnych od c7 do f4. Wszystkie przednie piony łańcucha są bronione przez piona. Pion z tyłu, czyli podstawa, nie jest, dlatego łańcuch atakuje się od tyłu. Służy do tego przełamanie, czyli pchnięcie piona, które atakuje piona przeciwnika, jak najbliżej podstawy. Łańcuch mówi ci też, gdzie grać. Wskazuje na jedno skrzydło i tam masz więcej przestrzeni. Łańcuch białych wskazuje na skrzydło hetmańskie, a łańcuch czarnych na królewskie. Gdzie białe powinny uderzyć?

Lasker – Capablanca, Petersburg 1914. Ta pozycja pokazuje naraz dwie struktury. Czarne piony na c7 i c6 to piony zdwojone: dwa piony jednego koloru na tej samej linii. Powstały, gdy białe wymieniły gońca za skoczka na c6, a czarne odbiły pionem d. Każda strona ma też większość pionową, czyli więcej pionów niż przeciwnik na jednym skrzydle. Białe mają cztery piony przeciw trzem na skrzydle królewskim, a czarne cztery przeciw trzem na skrzydle hetmańskim. Większość służy do stworzenia wolnego piona: piona, którego żaden pion przeciwnika już nie zatrzyma, więc może dojść do ostatniego rzędu i zamienić się w hetmana. Hetmany zeszły już z szachownicy. Która strona może stworzyć wolnego piona samymi ruchami pionów?

Policz piony w każdej części szachownicy. Twój dodatkowy pion jest w centrum: wpraw tę większość w ruch.

Pion e idzie na e4 i większość rusza do przodu. Botwinnik – Capablanca, AVRO 1938: czarne mają trzy piony przeciw dwóm na skrzydle hetmańskim i zaraz zdobędą piona na a4. Białe mają pięć pionów przeciw czterem od linii d do linii h, a dodatkowy jest pion e, przed którym nie stoi żaden czarny pion. Botwinnik oddał piona a. Po ♕︎xa4 pchnął dalej piona e i dołączył do niego piona f. Osiem ruchów później biały pion stał na e6, wolny i dwa kroki od zamiany w hetmana.

Ta sama partia dziewięć ruchów później. Większość zrobiła swoje: pion na e6 jest wolnym pionem, bo żaden czarny pion nie stoi przed nim ani nie może go zbić po drodze. Czarne mają piona więcej i nic im to nie daje. Hetman czarnych i jeden skoczek są daleko na skrzydle hetmańskim, gdzie zdobyły tego piona, i tylko król i drugi skoczek zostały, by zatrzymać piona na e6. Botwinnik przełamał tę obronę poświęceniem, pion doszedł na e7 i Capablanca poddał partię, bo nie mógł przeszkodzić mu w zamianie w hetmana. Tak wykorzystuje się większość: policz piony na każdym skrzydle, znajdź to, na którym masz ich więcej, i pchaj te piony, aż jeden stanie się wolny. Zrób to, zanim większość przeciwnika zrobi to samo.