Poświęcenia pozycyjne
Oddaj piona albo figurę za trwałą przewagę: pole, aktywnego króla, odsłoniętego króla przeciwnika. Pozycje z pięciu partii mistrzów.
Wypróbuj lekcję interaktywnąWprowadzenie
Treść lekcji
Steinitz – von Bardeleben, Hastings 1895. Materiał jest równy, ale czarny król wciąż stoi na e8, a roszada kosztowałaby skoczka na e7: hetman i wieża białych atakują go wzdłuż linii e, a broniłby go już tylko hetman z d7. Białe chcą jeszcze jednego napastnika. Skoczek z f3 mógłby przejść przez d4 na e6, obok króla, ale na d4 stoi własny pion białych. Zastanów się, ile ten pion jest tu wart, a ile to pole.
Twój skoczek potrzebuje pola, na którym stoi twój własny pion. Zwolnij to pole i nie licz piona.
d5 oddaje piona, żeby zwolnić jego pole. Po cxd5, ♘︎d4 skoczek stoi tam, gdzie żaden czarny pion go nie zaatakuje, a ruch później był już na e6, obok czarnego króla. Steinitz nigdy nie odzyskał piona: czarne nie zrobiły roszady, a białe wygrały bezpośrednim atakiem na króla. Pion kupił pole, a pole było warte więcej.
Capablanca – Tartakower, Nowy Jork 1924. Końcówka wieżowa, po pięć pionów z każdej strony. Policz, co robią figury. Wieża białych na h7 trzyma czarnego króla na ostatniej linii, a pion g jest wolny. Wieża czarnych atakuje piona na c3 i zbije go z szachem. Jedna figura białych nie ma jeszcze pracy: król. Może bronić pionów na skrzydle hetmańskim albo pójść w górę szachownicy w stronę f6 i dołączyć do wieży i piona g przeciw czarnemu królowi. Nie może zrobić obu rzeczy.
Twoja wieża i pion g już atakują czarnego króla. Wprowadź trzeciego napastnika i oddaj piony na skrzydle hetmańskim.
♔︎g3 zostawia piona c3 czarnej wieży i zaczyna marsz: na ♖︎xc3+ białe odpowiadają ♔︎h4. Czarne zbiły drugiego piona na f4, a w 39. ruchu biały król stał na f6. Białe miały dwa piony mniej, a król, wieża i pion g białych otaczały czarnego króla, który był w sieci matowej. Dodatkowe piony czarnych były wciąż daleko od promocji. Dwa piony kupiły królowi drogę. W 41. i 42. ruchu białe odzyskały dwa piony dzięki groźbom mata, które umożliwił król.
Ruchy alternatywne
Ta sama partia cztery ruchy później. Białe mają trzy piony, a czarne pięć. Policz pracę figur, nie piony. Która ocena jest prawidłowa?
Karpow – Dorfman, mistrzostwa ZSRR 1976. Figura kupuje to samo co pion, ale za wyższą cenę, więc zwrot musi być większy i trwać dłużej. Pion czarnych na b4 atakuje skoczka na c3. Czarny król wciąż stoi na e8 i potrzebuje jednego spokojnego ruchu, żeby zrobić roszadę. Jeśli skoczek się cofnie, czarne dostaną ten ruch. Zobacz więc, co skoczek może zrobić zamiast odwrotu: goniec na d4 już celuje w g7, a hetman na e2 stoi na tej samej linii co czarny król.
Twój skoczek jest atakowany. Nie ratuj go: postaw go tam, gdzie jego zbicie otworzy linię przed czarnym królem.
♘︎d5 stawia skoczka tam, gdzie zbije go pion. Po exd5, ♗︎xg7, ♖︎g8, exd5 białe mają dwa piony za figurę, a czarny król utknął: nie może już zrobić krótkiej roszady, linia e przed nim jest otwarta, a goniec na e7 jest do niego związany. Żaden wariant nie odzyskuje figury, ale silnik woli białe o mniej więcej piona. Czarny król nigdy nie zrobił roszady, a Karpow wygrał partię.
Ruchy alternatywne
Goniec czarnych atakuje twoją wieżę na f1. Znajdź ruch, który jest wart więcej niż wieża: wprowadź nową figurę w stronę czarnego króla.
Petrosjan – Spasski, mecz o mistrzostwo świata 1966, partia 10. ♘︎e3 zostawia wieżę na f1 gońcowi. Po ♗︎xf1, ♖︎xf1 białe mają gońca za wieżę, a czarne nie mają już żadnego gońca. Nic więc nie może przeciwstawić się gońcowi białych na jasnych polach wokół czarnego króla, a skoczek na e3 jest gotów do niego dołączyć. Skoczek czarnych na a5 jest daleko od tego skrzydła. To pozycyjne poświęcenie jakości: żaden wariant nie odzyskuje wieży, a silnik i tak woli białe. Petrosjan wygrał dziewięć ruchów później.
Ruchy alternatywne
Botwinnik – Tal, mecz o mistrzostwo świata 1960, partia 6. Teraz ty się bronisz. Czarne oddały skoczka za piona i wszystkie ich figury są aktywne: hetman atakuje b2, obie wieże stoją na linii c, a pion na f4 atakuje twojego gońca. Poświęcenie to teza, którą możesz sprawdzić. Aktywne figury potrzebują celów. Który ruch odbiera im cele?
Najważniejsze wnioski
- Żaden forsowny wariant nie odzyskuje materiału od razu. Poświęcenie pozycyjne kupuje coś, co zostaje: pole, wolnego piona, otwarte linie do króla.
- Oceniaj transakcję po pracy, a nie po liczeniu materiału: zapytaj, co każda figura obu stron może zrobić w najbliższych kilku ruchach.
- Pion to uczciwa cena za pole, którego żaden pion przeciwnika nie zaatakuje, albo za drogę, którą twój król dołącza do ataku.
- Figura albo jakość kosztuje więcej: płać tyle tylko wtedy, gdy król albo figury przeciwnika zostają na długo przykute do obrony.
- Rekompensata się wyczerpuje, gdy aktywne figury tracą cele. Jako obrońca najpierw odbierz im cele, a dopiero potem bierz więcej materiału.
Teraz rozegraj to sam
Przejdź każdy ruch na prawdziwej szachownicy, spróbuj tych złych i zapytaj Knighty'ego, dlaczego nie działają.
Powiązane lekcje
Podsumowanie
Gotowy do ćwiczeń?
Dalej w tym kursie
Mat w pięciu
Zabierz tę lekcję ze sobą
Wymagane darmowe kontoZe wszystkimi wariantami — otwiera się w Lichess i ChessBase









