Profilaktyka
Zapytaj, co przeciwnik chce zrobić w następnym ruchu, i zatrzymaj to, zanim zaczniesz własny plan: cztery partie mistrzów pokazują, jak to robić.
Wypróbuj lekcję interaktywnąWprowadzenie
Treść lekcji
Karpow – Spasski, półfinał meczów pretendentów 1974, partia 11. Ruch należy do białych, które mają kilka pożytecznych możliwości. Najpierw zadaj pytanie: co czarne chcą zrobić w następnym ruchu? Spójrz na piona c7. Stoi na linii, na której białe nie mają piona, naprzeciw białej wieży z c1, a piony obok niego poszły już do przodu. Dopóki tam stoi, jest celem ataku. Dlatego czarne chcą pchnąć go na c5. To pchnięcie atakuje d4, daje figurom czarnych więcej miejsca i pozbywa się słabego piona. Gdyby ruch miały tu czarne, to pchnięcie wyrównałoby grę.
Czarne są gotowe pchnąć piona c o dwa pola. Znajdź cichy ruch pionem, po którym to pchnięcie kosztuje piona.
b4 stawia drugiego białego piona na straży pola c5. Jeśli czarne teraz pchną piona c, białe zbiją go pionem d, a po odbiciu skoczek z c3 skacze na e4 i atakuje hetmana oraz gońca na f6. Pion czarnych z d5 nie może zbić tego skoczka, bo wtedy biały hetman bije hetmana na d6. Pchnięcie kosztuje więc czarne piona na c5. Spasski porzucił ten pomysł i postawił własnego piona na b5, a jego pion c nigdy nie dotarł na c5.
Ta sama partia pięć ruchów później. Oto, co dał cichy ruch. Pion c czarnych utknął na c6, za swoimi sąsiadami. Pole przed nim, c5, należy do białych: żaden czarny pion nie może go zaatakować, a stoi tam biały skoczek, który patrzy na a6, b7 i e6. Goniec czarnych wrócił z b7 na c8, bo na b7 blokowały go własne piony z a6 i c6. Karpow niczego nie wygrał w sposób wymuszony. Odebrał czarnym jedyne pchnięcie, dzięki któremu ich pozycja działała, a potem własny plan łatwo było znaleźć.
Karpow – Westerinen, olimpiada w Nicei 1974. To pytanie działa dla figur tak samo jak dla pionów. Ostatnim ruchem czarne postawiły skoczka na a5, na skraju szachownicy. Figura, która stoi źle, jest w drodze na lepsze pole, więc zapytaj, dokąd zmierza. Co czarne chcą zrobić w następnym ruchu?
Karpow – Uhlmann, Madryt 1973. Pion a czarnych chce zrobić jeszcze jeden krok i przegonić twojego skoczka z b3, a wtedy hetman bije na b2. Zatrzymaj piona ruchem, który zarazem zdobywa pole dla twoich figur.
a4 blokuje czarnego piona na a5. Skoczek zostaje na b3 i trzyma linię b zamkniętą, więc hetman czarnych nie może bić na b2. Ten ruch to coś więcej niż obrona: pion na a4 kryje teraz b5, a dwa ruchy później goniec Karpowa usadowił się tam pod osłoną piona, skąd żaden czarny pion nie mógł go przegonić. Porównaj to z ruchem, który tylko czeka, na przykład ruchem hetmana po linii d. Czarne pchają piona a, skoczek musi opuścić b3 i niewielka przewaga białych znika. Dobra profilaktyka zatrzymuje pomysł przeciwnika i tym samym ruchem poprawia twoją pozycję.
Petrosjan – Unzicker, Hamburg 1960. Białe mają obie wieże na jedynej otwartej linii, a hetman i wieża czarnych są przywiązane do obrony piona na a5. To jeszcze nie wystarcza do wygranej. Białe potrzebują drugiego celu, a może on być tylko na skrzydle królewskim, gdzie ich piony będą musiały pójść naprzód i otworzyć linie. Otwarte linie w pobliżu g1 byłyby otwarte także dla figur czarnych. Dlatego Petrosjan zadał pytanie o plan, którego jeszcze nie było: co zrobią czarne, gdy skrzydło królewskie się otworzy? Potem przeprowadził króla z g1 przez f1, e1, d1 i c1 na b1, zanim cokolwiek otworzył. Kosztowało to pięć ruchów królem i nic więcej, bo czarne nie miały aktywnego planu i niewiele robiły poza przestawianiem własnego króla między g8 a h7.
Ta sama partia dwanaście ruchów później. Twój król jest bezpieczny po drugiej stronie szachownicy. Teraz otwórz linie przed królem czarnych.
g4 to ruch, dla którego był ten marsz królem. Po hxg4, ♕︎xg4 pion h jest gotowy iść na h5, a linie przed królem czarnych się otwierają, podczas gdy biały król stoi daleko na b1. Hetman i wieża czarnych wciąż są na skrzydle hetmańskim, za daleko, by pomóc. Petrosjan przedarł się na skrzydle królewskim i wygrał partię.
Wracamy do partii Karpow – Spasski, dwa ruchy po pozycji ze skoczkiem na c5. Czarne jednak znalazły pomysł. Ich hetman na d6 i goniec na c7 celują razem w g3, drugi goniec może przyjść na h3, a pion f jest gotowy pobiec na f4 i otworzyć pozycję króla. To już nie jest plan na później. To atak, który nadejdzie za dwa, trzy ruchy. Co powinny zrobić białe?
Najważniejsze wnioski
- Przed każdym cichym ruchem zapytaj: co mój przeciwnik chce zrobić w następnym ruchu?
- Znajdź przełamanie, które uwolniłoby grę przeciwnika, a potem uczyń je niemożliwym albo spraw, by kosztowało materiał.
- Figura, która stoi źle, zmierza na lepsze pole. Odbierz jej to pole, a dalej będzie stać źle.
- Zamiast ruchu, który tylko czeka, wybieraj ruch, który zatrzymuje pomysł i zarazem poprawia twoją pozycję.
- Przeprowadź króla w bezpieczne miejsce, zanim otworzysz skrzydło, na którym stoi, a nie potem.
- Profilaktyka działa przeciw planom. Na atak, który już trwa, odpowiedz własną groźbą.
Teraz rozegraj to sam
Przejdź każdy ruch na prawdziwej szachownicy, spróbuj tych złych i zapytaj Knighty'ego, dlaczego nie działają.
Powiązane lekcje
Podsumowanie
Gotowy do ćwiczeń?
Dalej w tym kursie
Poświęcenia pozycyjne
Zabierz tę lekcję ze sobą
Wymagane darmowe kontoZe wszystkimi wariantami — otwiera się w Lichess i ChessBase











